Ondernemers opereren momenteel in een omgeving die wordt gekenmerkt door aanhoudende onzekerheid. Na de economische impact van de coronapandemie is een periode van relatieve stabiliteit uitgebleven. In plaats daarvan zorgen geopolitieke spanningen en internationale conflicten voor nieuwe risico’s in handelsrelaties en supplychains. In deze context is het voor bedrijven belangrijker dan ooit om hun juridische en contractuele positie kritisch te beoordelen. De recente spanningen in het Midden-Oosten illustreren hoe geopolitieke ontwikkelingen directe gevolgen kunnen hebben voor internationale handel. Zo nam het goederenvervoer via het Suezkanaal begin 2024 merkbaar af als gevolg van regionale conflicten. Tegelijkertijd spelen elders in de wereld andere destabiliserende factoren, zoals de strategische rivaliteit tussen grootmachten, aanhoudende instabiliteit in delen van Afrika en de oorlog in Oekraïne. Voor ondernemingen betekent dit dat zij niet alleen operationeel, maar ook juridisch voorbereid moeten zijn op verstoringen.
Contractuele afspraken binnen de supplychain
Bedrijven die actief zijn in internationale handel en met name in of via risicogevoelige regio’s, doen er verstandig aan hun contractuele afspraken zorgvuldig te evalueren. Vertragingen, leveringsproblemen of zelfs het volledig wegvallen van prestaties zijn in de huidige omstandigheden geen uitzonderingen meer. Een eerste aandachtspunt is de beoordeling van afspraken over levering en inkoop. Daarbij spelen leveringstermijnen en transportverantwoordelijkheden een belangrijke rol. Het is raadzaam na te gaan of de gekozen Incoterms® 2020 nog aansluiten bij de actuele risico’s en logistieke realiteit. Door deze voorwaarden te herzien, kan duidelijker worden vastgelegd wie welk risico draagt bij verstoringen tijdens het transport.
Zowel leveranciers als afnemers hebben hierbij hun eigen aandachtspunten. Leveranciers doen er goed aan te voorkomen dat zij vastzitten aan vaste levertermijnen of boetebepalingen bij vertraging. Ook het beperken of uitsluiten van aansprakelijkheid voor gevolgschade verdient aandacht. Afnemers kunnen zich juist beschermen door duidelijke communicatieverplichtingen op te nemen en afspraken te maken over de gevolgen van te late levering. Daarnaast is het spreiden van leveranciers een belangrijke manier om afhankelijkheden te verminderen, zeker bij handel via instabiele regio’s.
Omgaan met stijgende kosten
Naast leveringsrisico’s vormen kostenstijgingen een wezenlijk aandachtspunt. Internationale conflicten en onzekerheid kunnen leiden tot hogere transportkosten, beperkte beschikbaarheid van grondstoffen en extra veiligheidsmaatregelen. Deze factoren zetten druk op eerder gemaakte prijsafspraken. Het opnemen van een prijsaanpassingsmechanisme in contracten en algemene voorwaarden kan helpen om deze risico’s beheersbaar te houden. Een dergelijke clausule maakt het mogelijk om prijzen aan te passen wanneer vooraf omschreven omstandigheden zich voordoen, zoals uitzonderlijke kostenstijgingen door geopolitieke ontwikkelingen. Duidelijkheid en voorspelbaarheid zijn hierbij essentieel. Vanuit het perspectief van afnemers is het verstandig om grenzen te stellen aan mogelijke prijsverhogingen, bijvoorbeeld door maxima of jaarlijkse plafonds vast te leggen. Leveranciers doen er op hun beurt goed aan om in hun prijsstelling rekening te houden met onvoorziene kosten, zodat zij niet direct in financiële problemen komen bij gewijzigde omstandigheden.
Overmacht en voortzetting van contracten
In tijden van onzekerheid krijgt het begrip overmacht extra betekenis. Wanneer partijen hierover niets hebben vastgelegd, geldt de wettelijke regeling. Deze biedt echter weinig houvast, omdat de regeling daar vrij algemeen is geformuleerd en ruimte laat voor discussie. Het expliciet benoemen van overmachtsituaties in contracten of algemene voorwaarden kan daarom veel duidelijkheid scheppen. Het is aan te raden om naast ‘oorlog’ ook bredere formuleringen op te nemen, zoals gewapende conflicten, vijandelijkheden of blokkades van belangrijke handelsroutes. Een succesvol beroep op overmacht kan ertoe leiden dat nakoming tijdelijk niet kan worden afgedwongen en dat geen schadevergoeding verschuldigd is. Overmacht betekent echter niet automatisch dat een overeenkomst eindigt. Wanneer een overmachtsituatie langdurig voortduurt, kan voortzetting van het contract juist leiden tot aanzienlijke financiële risico’s. Daarom is het verstandig om afspraken te maken over de mogelijkheid om de overeenkomst te beëindigen indien de situatie binnen een bepaalde periode niet wordt opgelost. In de praktijk zie ik vaak een termijn terug van drie maanden, maar dit kan ook meer of minder zijn.
Conclusie
De huidige geopolitieke en economische omstandigheden vragen van ondernemers een verhoogde alertheid. Door contracten en algemene voorwaarden regelmatig te toetsen op onderwerpen als levering, prijsaanpassing, overmacht en beëindiging, kunnen risico’s beter worden beheerst.
Duidelijke, evenwichtige afspraken dragen bij aan continuïteit en verminderen de kans op geschillen in een wereld die voorlopig onzeker zal blijven.
Meer vragen over internationale handelscontracten en risico's indekken?
Neem contact op via: info@LJCommercialContracting.nl
